Odporność u dzieci – jak wzmocnić odporność radzi lekarz z CMP Białołęka

Odporność u dzieci – jak wzmocnić odporność radzi lekarz z CMP Białołęka

Każdy rodzic chciałby jak najlepiej zaopiekować się swoim dzieckiem i zrobić wszystko co jest w jego mocy, żeby je uchronić przed chorobami. Jak wynika z badania opinii społecznej na temat postaw i zwyczajów związanych z leczeniem przeziębienia oraz wspieraniem odporności, które przeprowadziła firma ARC Rynek i Opinia dla firmy Bionorica, aż 63 proc. matek stara się wzmacniać odporność dzieci w sezonie infekcyjnym, jeszcze przed zachorowaniem.


Jak wzmocnić odporność dziecka?

Dlatego tak często w gabinecie lekarza zajmującego się zdrowiem małych pacjentów zapada takie pytanie: „Pani doktor, co można podawać na odporność?”. Otóż odpowiedź na to pytanie według dostępnych badań naukowych nie będzie składać się z nazwy jednego magicznego preparatu dostępnego w aptece bez recepty.

Zgadzam się również z opinią dr hab. Wojciecha Feleszko w wywiadzie udzielonym na stronie mp.pl dla pacjentów na temat odporności: „z moich obserwacji wynika, że zwykle zażywamy coś, ponieważ próbujemy w ten sposób nadrobić nasze codzienne niehigieniczne zachowania, których jest bez liku”.


Domowe sposoby na odporność dziecka

Niestety, tak zwane „domowe sposoby” na odporność, takie jak czosnek, cebula, miód, bańki, hartowanie, napary, olejki eteryczne uważa się według współczesnej wiedzy medycznej za mało skuteczne, działające jak placebo lub niemające badań naukowych, które mogłyby potwierdzić skuteczność w zwiększeniu odporności dzieci. Natomiast zaletą jest nikła szkodliwość tych metod, oczywiście jeżeli robimy wszystko z umiarem.


Co to jest odporność?

W dzisiejszym artykule postaram się przedstawić Państwu dostępne aktualne zalecenia na temat metod pierwotnego zwiększenia odporności u pacjentów zdrowych. Żeby zacząć temat sposobów zwiększenia odporności trzeba najpierw określić co to jest ta odporność.

Odporność jest to umiejętność organizmu identyfikacji patogenu poprzez układ odpornościowy oraz skutecznego jego unieszkodliwienia. Ten cały proces znalezienia patogenu oraz jego utylizacji jest bardzo skomplikowany, a mechanizmy obronne można podzielić na swoiste (np. odporność po chorobie, po szczepieniu) oraz nieswoiste, czyli wrodzone (np. bariery fizyczne – skóra, śluz; biochemiczne –  sok żołądkowy; mikroflora jelitowa; komórki krwi z grupy leukocytów i inne). W dzisiejszym artykule chciałabym bardziej odpowiedzieć na pytanie co możemy robić, żeby pozwolić organizmowi dziecka prawidłowo walczyć z ewentualnymi patogenami.


Zalecane metody zwiększające odporność dziecka

Zalecenia dietetyczne

  • Udowodniono, że karmienie piersią dziecka w 1 roku życia znacznie zmniejsza ryzyko zakażeń dróg oddechowych, również alergii.
  • Suplementacja witaminy D3. Niedobór witaminy D obniża odporność, co jest potwierdzono w badaniach naukowych. Witamina D jest jedyną witaminą, potrzeby w której nie jesteśmy w stanie w pełni zaspokoić spożywając pokarmy, ponieważ większość tej witaminy jest produkowana w skórze pod wpływem słońca. W polskich warunkach klimatycznych zaleca się suplementację witaminy D w populacji ogólnej od września do kwietnia, a u dzieci do 1 roku życia przez cały rok. Zalecone profilaktyczne dawkowanie różni się w zależności od wieku: do 6 m.ż. – 400j., 6-12 m.ż. – 400-600j., 1-18 m.ż. 600-1000j. Należy dbać o właściwą, zróżnicowaną dietę, żeby unikać niedoborów witamin oraz mikroelementów, które mogą zwiększyć podatność organizmu na choroby infekcyjne.
  • Szczególnie należy wzbogacać dietę dziecka produktami bogatymi w witaminę C (tj. czarna porzeczka, natka pietruszki, czerwona papryka, brokuły, truskawki, pomarańcze). Tutaj chciałabym zwrócić uwagę o bezzasadność stosowania suplementów diety z witaminą C podczas choroby przeziębieniowej, które tak jest popularne wśród pacjentów. W badaniach naukowych wykryto, że taka suplementacja u pacjentów bez niedoborów witaminy C nie zapobiega chorobie przeziębieniowej, nie skraca czasu choroby, ani nie modyfikuje jej przebiegu (wyjątkiem jest grupa sportowców, w której był korzystny efekt profilaktyczny i terapeutyczny).
  • Dobre bakterie lub grzyby zamieszkują w jelitach i pomagają organizmowi walczyć z patogennymi drobnoustrojami. Najlepiej spożywać naturalne probiotyki, które są zawarte w kiszonkach lub fermentowanych produktach mlecznych (np. jogurt, kefir). Do zaburzeń mikroflory jelitowej, a to znaczy do osłabienia odporności, najczęściej doprowadza antybiotykoterapia, dlatego tak ważne jest właściwe określenie wskazań ze strony lekarza i podanie antybiotyków w razie bezwzględnej konieczności zwłaszcza u dzieci.
  • CYNK. Niedobór tego mikroelementu również negatywnie wpływa na odporność, dlatego warto urozmaicać dietę dziecka produktami bogatymi w cynk, takimi jak czerwone mięso, warzywa strączkowe, orzechy, szpinak, produkty pełnoziarniste.

Pozostałe zalecenia

  • SEN. Musimy odpowiednio zorganizować dobowy rytm dziecka, żeby podczas snu organizm mógł w pełni zregenerować się, żeby później efektywniej walczył z drobnoustrojami. Potrzeba snu się różni w zależności od wieku dziecka oraz indywidualnej predyspozycji. Średnio noworodek śpi około 16-18h, niemowlę 6-miesięczne około 14 godzin, a dziecko około 16 roku życia powinno spać średnio 8 godzin na dobę.
  • Wysiłek fizyczny. Według Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization, WHO) niezbędna, minimalna dawka aktywności fizycznej dla dzieci i młodzieży szkolnej to 60 minut lub dłużej umiarkowanej lub intensywnej aktywności fizycznej codziennie z uwzględnieniem atrakcyjnych jej form, dostosowanych do wieku. Wysiłek fizyczny korzystnie wpływa na odporność poprzez zmniejszenie poziomu hormonów stresu, zwiększone wydalanie bakterii i wirusów podczas intensywnego oddechu, zwiększenie temperatury ciała (aktywacja organizmu do walki z infekcją) oraz zwiększone krążenie krwi i lepsze docieranie krwinek białych do potencjalnych ognisk infekcji.
  • Ochrona dziecka przed dymem tytoniowym jak również przez smogiem. Szkodliwe substancję, zawarte w dymie tytoniowym oraz zanieczyszczonym powietrzu, uszkadzają błonę śluzową dróg oddechowych tym samym sprzyjają rozwojowi infekcji.
  • Odpowiednia higiena jamy ustnej. Doktor Samit Joshi z Yale University School of Medicine odkrył zależność między bakteriami chorobotwórczymi występującymi w jamie ustnej ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na zapalenie płuc. Fatalny stan uzębienia skutkuje też dłuższym leczeniem, cięższą postacią infekcji i występowaniem powikłań. Zapobieganie w tym wypadku może być bardzo proste, czyli zadbanie o odpowiednią higienę, aby w jamie ustnej nie było warunków do rozwoju szkodliwych bakterii. Przypomnę, że pierwsza wizyta adaptacyjna w gabinecie stomatologicznym powinna odbyć się między 6 a 12 m.ż., po pojawieniu się pierwszego zęba. Wizyty kontrolne co 3-4 msc. Do 8 r.ż. rodzice powinni sami szczotkować zęby dzieci lub pod ścisłą kontrolą. Należy unikać past do zębów o owocowych smakach. Szczotkowanie powinno trwać ok. 3 min, szczoteczki wymieniamy co 2-3 msc. po oczyszczeniu zębów wypluwać pastę (lub zebrać nadmiar gazikiem) i nie płukać jamy ustnej wodą.

Zmniejszenie prawdopodobieństwa wystąpienia infekcji u dziecka

Jeżeli będziemy przestrzegać wszystkich powyższych zaleceń zmniejszymy prawdopodobieństwo choroby infekcyjnej u naszego dziecka. Często nawet jeśli wszystko zrobimy tak jak należy, ale dziecko będzie miało styczność z patologicznymi drobnoustrojami to raczej nie mamy szans przed uniknięciem zachorowania.

Dlatego tak ważne jest unikanie chorych oraz tłumów, częste dokładne wietrzenie pomieszczeń, nauka dziecka odpowiednich zachowań higienicznych: częste mycie oraz dezynfekcja rąk, unikanie dotykania okolic oczu i nosa.

Na koniec chciałabym uświadomić rodzicom często chorujących dzieci uczęszczających do żłobka i przedszkola, że dziecko ma prawo chorować co 3 tygodnie od jesieni do wiosny, co daje nawet 14 zakażeń (wiek przedszkolny 6-8 razy, szkolny 2-4 razy). Mimo, że jest to przykre i męczące dla dziecka i rodziców, z punktu widzenia lekarza częstość ta nie jest niepokojąca i jest to stan fizjologiczny.


lek. Kseniia Tomaszewska

lekarz medycyny rodzinnej w Centrum Medycznym CMP Białołęka

Literatura:

  1. Anna Dobrzańska i Józef Ryżko. Wrocław, 2014 rok.
  2. https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/138515,7-produktow-zywnosciowych-wspomagajacych-odpornosc
  3. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/62670,jak-wzmocnic-odpornosc-u-dzieci?fbclid=IwAR0snrMtV34ea0khf-Oz2yyuaAWGNnzJF4z4bRjAKZ36ENQa4Kg1YCXiQZs
  4. https://www.mp.pl/pacjent/dieta/wywiady/90034,od-czego-zalezy-odpornosc
  5. https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/wywiady/197109,kiszonki-szczepionki-i-odpornosc
  6. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/104728,co-mozna-zrobic-by-zmniejszyc-liczbe-przeziebien-u-dziecka
  7. https://www.mp.pl/pytania/pediatria/wideo/224322,czy-mozna-wzmocnic-odpornosc-dziecka
  8. https://echodnia.eu/swietokrzyskie/prochnica-obniza-odpornosc/ar/8561390
  9. https://ncez.pl/aktywnosc-fizyczna/osoby-dorosle/ruch—jak–ile-i-gdzie–
  10. https://onkolmed.pl/jak-sport-wplywa-na-odpornosc
  11. Pediatria po dyplomie. Luty 2013 r. Imunomodulacja. E. Bernatowska. W. Feleszko.