Zdrowie przedszkolaka – jak rozprzestrzeniają się infekcje – pediatra z CMP Wilanów o gorączce, katarze, kaszlu i bólu gardła

Zdrowie przedszkolaka – jak rozprzestrzeniają się infekcje – pediatra z CMP Wilanów o gorączce, katarze, kaszlu i bólu gardła

U dzieci w wieku przedszkolnym rozpoznaje się średnio 8-10 infekcji dróg oddechowych w roku. Wynika to z naturalnego procesu dojrzewania układu immunologicznego i znacznego narażenia na patogeny w placówkach opiekuńczych. Jest to często trudne do przyjęcia przez rodziców. Oczekują oni nie tylko skutecznego leczenia, ale i prewencji.

W 90% przypadków za infekcje dróg oddechowych odpowiadają wirusy: rynowirusy, adenowirusy, koronawirusy, wirusy paragrypy, wirusy grypy i inne. Infekcje bakteryjne bardzo rzadko są pierwotną przyczyną zakażenia, częściej występują jako patogen nadkażający, czyli powikłanie wcześniejszej infekcji wirusowej.

Bakterie najczęściej powodujące infekcje dróg oddechowych to pneumokok (Streptococcus pneumoniae), pałeczka hemofilna (Haemophilus influenzae), pałeczka krztuśca (Bordetella pertussis), mykoplazma (Mycoplasma pneumoniae) oraz chlamydia (Chlamydophila pneumoniae).


Istnieją też czynniki osobnicze i środowiskowe, które zwiększają ryzyko częstszego występowania infekcji dróg oddechowych. Są to:

  • nieprawidłowa dieta, krótkie karmienie piersią <6mż
  • złe warunki mieszkaniowe – wilgoć, przeludnienie,
  • ekspozycja na dym tytoniowy oraz zanieczyszczenie powietrza
  • brak ruchu
  • brak snu
  • płeć męska
  • wcześniactwo,
  • niedobory odporności,
  • przewlekłe choroby płuc, wady serca
  • niepełny kalendarz szczepień

Można zatem wnioskować jak dużą rolę odgrywają sami rodzice w profilaktyce infekcji. Dbałość o układ odpornościowy zaczyna się w domu. Ważne są zbilansowane posiłki w oparciu o nową piramidę żywienia, której podstawą jest ruch, eliminacja tytoniu z otoczenia dziecka, właściwa długość snu oraz realizacja szczepień obowiązkowych i zalecanych zgodnie z lokalnymi wytycznymi / www.gov.pl/web/zdrowie/program-szczepien-ochronnych-pso- /


Jak rozprzestrzeniają się infekcje?

Liczne badania wykazały, że większość wirusów rozprzestrzenia się najbardziej w okresie wylęgania, gdy dzieci czują się jeszcze dobrze i wyglądają na zdrowe. Oznacza to, że do narażenia dochodzi, zanim pojawi się możliwość odizolowania chorego dziecka. Może wydawać się, że wyłączenie z zajęć chorych dzieci (np. gorączkujących) zapobiega rozprzestrzenianiu się infekcji, jednak dowodów na skuteczność takiego postępowania nie uzyskano. Higiena, mycie rąk i utrzymywanie w czystości powierzchni nadal pozostaje najlepszym sposobem na ograniczenie liczby zakażeń. Bezwzględnie pozostać w domu powinno dziecko, które z uwagi na złe samopoczucie nie może komfortowo uczestniczyć w zajęciach. Przeziębienie, któremu nie towarzyszy gorączka, czy uporczywy kaszel nie powinny być powodem nieobecności dziecka.


Infekcje dróg oddechowych są najczęstsza przyczyną wizyt u lekarza, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym. Ich objawy są uzależnione od lokalizacji zakażenia:

  • infekcje górnych dróg oddechowych (nosa, zatok, gardła i uszu) u dzieci najczęściej powodują wyciek z nosa i jego zatkanie, gorączkę, ból gardła lub ucha. Towarzyszyć im może uporczywy kaszel.
  • Infekcje krtani i tchawicy przebiegają z charakterystycznym szczekającym kaszlem, chrypką i dusznością o rożnym stopniu nasilenia.
  • Zapalenia oskrzeli i płuc u dzieci powodują objawiają się głównie gorączką i kaszlem.

Jak postępować z dzieckiem w infekcjach oddechowych?

Jeśli mimo kataru i podwyższonej temperatury dziecko jest w dobrym stanie, pogodne, pije odpowiednio dużo płynów i zjada posiłki, wystarcza domowe leczenie objawowe. Należy usuwać wydzielinę z nosa po uprzednim zwilżaniu jej roztworem NaCl lub solą morską, obniżać temperaturę paracetamolem lub ibuprofenem, łagodzić objawy bólu gardła dostępnymi preparatami bez recepty w formie dostosowanej do wieku dziecka. Towarzyszący infekcjom kaszel jest mechanizmem obronnym, ma za zadanie oczyszczać krtań, tchawicę i duże oskrzela z: wydzieliny, ciał obcych oraz mikroorganizmów. Należy podkreślić, że kaszel sam w sobie nie jest chorobą, ale objawem klinicznym, który może być spowodowany przez różne choroby, ale może też być zjawiskiem fizjologicznym. Zdrowe dzieci mogą kasłać nawet kilkanaście razy na dobę, a u 5% populacji obserwuje się regularnie pojawiający się kaszel nocny. Kaszel ma związek z uszkodzeniem nabłonka oddechowego i drażnieniem receptorów przez wydzielinę. Poinfekcyjny może utrzymywać się nawet do 3 tygodni. Nie wymaga to żadnych badań.

W zależności od rodzaju kaszlu wyróżniamy:

  • kaszel suchy (nieproduktywny),
  • kaszel gęsty przejściowy wynikły z zalegania trudnej do odkrztuszenia wydzieliny,
  • kaszel produktywny z odkrztuszaniem wydzieliny.

Suchy, ostry kaszel jest najczęściej spowodowany ściekaniem wodnistej wydzieliny do gardła, krtani, a także zapalnym pobudzeniem receptorów w tchawicy i w drzewie oskrzelowym, co odpowiada pierwszej fazie zapalenia.

W przypadku ostrej infekcji rodzice powinni przyjąć postawę wyczekującą. Zwykle w drugim tygodniu choroby dróg oddechowych ostry kaszel zmniejsza swoje nasilenie i częstotliwość. Jeżeli objawy przedłużają się, a przede wszystkim nasilają, należy skonsultować to z lekarzem. Ponadto należy pamiętać, że kaszel jest odruchem obronnym i jego hamowanie, szczególnie u dzieci z kaszlem wilgotnym może być niekorzystne i przedłużać czas ustępowania objawu. Podawanie zaś mukolityków /np Flegaminy, Flavamedu/ ma sens tylko w początkowej fazie kaszlu przejściowego.


Pandemia – co dalej z przedszkolem?

Dzieci stanowią stosunkowo niewielki odsetek przypadków SARS-CoV-2 potwierdzonych laboratoryjnie. Przebieg COVID-19 jest zwykle stosunkowo łagodny w tej grupie wiekowej, jednak obserwowano również poważne zaburzenia, a objawy choroby u dzieci mogą się różnić od dorosłych.

Do najczęstszych objawów zalicza się gorączkę, kaszel. Przypadki zakażeń bezobjawowych notowano u 4-28% dzieci. Objawy o niewielkim natężeniu stwierdzano u 10-60% dzieci – głównie w postaci zakażenia górnych dróg oddechowych przebiegającego z gorączka. Obserwowano także zaburzenia z przewodu pokarmowego w postaci luźnych stolców i wymiotów. Objawy o umiarkowanym natężeniu głównie w postaci zapalenia płuc zanotowano u 39-82% pacjentów. Natomiast u około 8% dzieci wymagających hospitalizacji obserwowano przebieg ciężki lub bardzo ciężki, w tym również przypadki śmiertelne. Wstępne badania z Chin, Australii czy Szwajcarii wskazują, że dzieci w mniejszym stopniu przenoszą chorobę na dorosłych. Bardzo duże znaczenie ma zatem przestrzeganie protokołów bezpieczeństwa przez dorosłych.

Dziecko do prawidłowego rozwoju potrzebuje zarówno dorosłych jak i rówieśników. Dorośli stawiają przed dzieckiem różne oczekiwania, uczą je rzeczy pożytecznych w dalszym życiu, mówią o tym, co dobre i co złe, co wolno, a czego nie wolno; przede wszystkim jednak stale stawiają je przed coraz trudniejszymi zadaniami. Rówieśnicy natomiast – przez to, że doświadczają podobnych wymagań i podobnych trudności w ich spełnianiu – mogą stawać się dla dziecka najbliższym źródłem pomocy. Niezależnie od tego, ilu w najbliższym otoczeniu dziecka jest dorosłych, a ile dzieci młodszych, starszych i rówieśników, musi ono mieć przekonanie, że dochodzi do celu swoją drogą, pokonując samodzielnie różne trudności, ale i podpatrując, jak robią to jego koledzy. Taki rówieśniczy tutoring jest niemożliwy do zorganizowania w domu, nawet, gdy dziecko ma rodzeństwo, kolegów na podwórku, a do domu zaprasza się jego rówieśników. W przedszkolu doświadcza się bowiem o wiele więcej różnych naturalnych trudnych sytuacji, w których pomoc bardziej doświadczonego w jakimś zakresie kolegi może okazać się owocna.

Każdy, kto uczestniczy w wychowaniu małego człowieka wie jak trudna jest to decyzja w obliczu pandemii. Ryzyko każdej infekcji zmniejszamy poprzez przestrzeganie zasad bezpieczeństwa, realizowanie szczepień ochronnych obowiązkowych i rekomendowanych, właściwą higienę snu oraz zdrowe odżywianie. Chronimy w ten sposób nie tylko zdrowych, ale również osoby z grup ryzyka.


lek. Anna Gajek

pediatra w Centrum Medycznym CMP

 

 

 

 

Piśmiennictwo

1. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 16 października 2019r w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2020 (Dz.U z 2019r poz 1239 i 1945)

2. www.ncez.pl/abc-zywienia-/zasady-zdrowego-zywienia-i-aktywnosci-fizycznej-dla-dzieci-i-mlodziezy prof. dr hab.n.med. M.Jarosz

3. Infekcje dróg oddechowych u dzieci Dr n. med. Joanna Lange, Lek. Honorata Marczak Medycyna Praktyczna 19.10.2016

4.  Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego. Pod redakcją prof. dr hab. n. med. Walerii Hryniewicz, dr hab. n. med. Piotra Albrechta, prof. dr hab. n. med. Andrzeja Radzikowskiego

5. Patient co.uk. School exclusion times www.patient.cou.uk/health/school-exclusion-times

6. Evidence base of incubation periods, periods of infectiouness and exclusion policies for the control of communicable diseases in schools and preschools. Pediatr.Infect.Dis. J., 2001, 20 (4) 380-391 M.Richardson, D.Elliman, H. Maguire

7.  Choroba Kawasakiego, wieloukładowy zespół zapalny a COVID-19 u dzieci Anna Mania, Katarzyna Mazur-Melewska, Wojciech Służewski, Magdalena Figlerowicz Forum Pediatrii Nr 33 2020

8. Po co przedszkole? Wychowanie w Przedszkolu Brzezińska, A. I., Matejczuk, J. (2013).

9.  Jak długo izolować dzieci leczone z powodu chorób zakaźnych? dr hab. n. med. Ernest Kuchar Medycyna Praktyczna 2015