Światowy Dzień Serca – co jeść a czego unikać przy nadciśnieniu tętniczym – dietetyk z Centrum Medycznego CMP o prawidłowej diecie podczas choroby

Światowy Dzień Serca – co jeść a czego unikać przy nadciśnieniu tętniczym – dietetyk z Centrum Medycznego CMP o prawidłowej diecie podczas choroby

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, World Health Organization) nadciśnienie tętnicze jest wciąż pierwszą przyczyną przedwczesnych zgonów na świecie.


Nadciśnienie tętnicze w Polsce


W ciągu ostatnich 20 lat obserwujemy wzrost występowania nadciśnienia tętniczego (NT) u Polaków. Szacuje się, że na NT choruje aż 11 mln z nas. Jeśli tendencja wzrostowa nadal będzie się utrzymywać to do roku 2035 liczba pacjentów z NT zwiększy się o ponad połowę.

Niepokojące jest to, że 30% Polaków nie wie o swojej chorobie nadciśnieniowej, a prawie 40% dorosłych nie zna wartości swojego ciśnienia tętniczego.


Normy ciśnienia tętniczego


Podstawą rozpoznania NT jest prawidłowo wykonany pośredni gabinetowy pomiar ciśnienia tętniczego (CT).

  • Nadciśnienie tętnicze można rozpoznać, jeśli średnie wartości CT (wyliczone co najmniej z dwóch pomiarów dokonanych podczas co najmniej dwóch różnych wizyt) są równe lub wyższe niż 140 mm Hg dla SCT i/lub 90 mm Hg dla RCT.
  • Optymalne CT to: SCT [mm Hg] < 120 i RCT[mm Hg] < 80
  • Prawidłowe CT to: SCT [mm Hg] 120–129 i/lub RCT[mm Hg] 80–84

RCT — rozkurczowe ciśnienie tętnicze; SCT — skurczowe ciśnienie tętnicze


Pomiar ciśnienia tętniczego w domu


Trochę inaczej wygląda to w warunkach domowych – pomiar CT w warunkach domowych (HBPM, home blood pressure monitoring) zmniejsza ryzyko wystąpienia reakcji białego fartucha (reakcja pacjenta spowodowana obecnością personelu medycznego, która objawia się podwyższonym ciśnieniem). Dlatego nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się już przy niższych wartościach – za nieprawidłowe CT w pomiarach domowych przyjmuje się średnią wartość z kilku pomiarów przekraczającą lub równą 135 i/lub 85 mm Hg.


Nadciśnienie tętnicze – czynniki ryzyka wystąpienia


Pewne czynniki sprawiają, że jesteśmy w różnym stopniu narażeni na występowanie nadciśnienia tętniczego.

Czynniki zwiększające ryzyko nadciśnienia tętnicznego, na które nie mamy wpływy (są niemodyfikowalne)

  • Płeć męska,
  • Wiek (mężczyźni ≥ 55 lat; kobiety ≥ 65 lat),
  • Przedwczesna menopauza,
  • Przedwczesna choroba układu krążenia w wywiadzie rodzinnym (mężczyźni < 55. rż.; kobiety < 65. rż.),
  • Nadciśnienie rozpoznane w młodym wieku u rodziców lub w wywiadzie rodzinnym.

Czynniki zwiększające ryzyko nadciśnienia tętniczego, na które mamy wpływ (są modyfikowalne):

  • Palenie tytoniu — aktywne lub w przeszłości,
  • Hipercholesterolemia (podwyższone stężenie cholesterolu),
  • Hiperurykemia (podwyższone stężenie kwasu moczowego),
  • Nadwaga i otyłość,
  • Siedzący tryb życia,
  • Czynniki psychospołeczne i socjoekonomiczne,
  • Spoczynkowa akcja serca > 80/min.

Leczenie nadciśnienia tętniczego – czy zawsze konieczne są leki?


Rozpoznanie nadciśnienia tętniczego nie zawsze wiąże się z włączeniem środków farmakologicznych – o konieczności włączenia leków decyduje lekarz po wcześniej przeprowadzonych badaniach i oszacowaniu ryzyka sercowo-naczyniowego u pacjenta.

Pierwszym i nieodzownym element terapii NT jest postępowanie niefarmakologiczne. Polega ono na zmianie stylu życia. Modyfikacje dotychczasowych nawyków należy wprowadzić niezależnie od tego czy nadciśnienie leczone jest środkami farmakologicznymi, czy nie. Ważna jest współpraca pacjenta z lekarzem oraz dietetykiem – ważna jest sumienność w przyjmowaniu leków (jeśli są konieczne), przestrzeganiu diety i prowadzeniu aktywnego trybu życia.

dietetyk centrum medyczne cmp


Profilaktyka nadciśnienia tętniczego – co robić, żeby nie zachorować?


Dobra wiadomość jest taka, że nadciśnienie tętnicze jest najważniejszym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia. Nasze codzienne zachowania związane z trybem życia i sposobem jedzenia wpływają zarówno na zwiększenie, jak i na zmniejszenie ryzyka wystąpienia NT.

Najskuteczniejszą metodą uniknięcia lub opóźnienia rozwoju NT jest modyfikacja stylu życia, a zwłaszcza zapobieganie nadwadze i otyłości oraz regularna aktywność fizyczna.


Modyfikacja stylu życia – co warto zmienić?


Istnieje kilka elementów stylu życia, na które warto zwrócić szczególną uwagę i poprawić swój stan zdrowia oraz jakość życia.

Jak zmodyfikować styl życia:
  • Normalizacja masy ciała – Podstawowym wskaźnikiem oceny stanu odżywienia jest wskaźnik BMI. Prawidłowe BMI mieści się w zakresie 18,5 – 24,99 kg/m2. Wartość BMI >25 kg/m2 świadczy o nadwadze, a powyżej 30 kg/m2 mówi o otyłości (szczególnie niebezpieczna jest otyłość brzuszna). Redukcja masy ciała korzystnie wpływa na ciśnienie tętnicze oraz poprawia reakcję na leki hipotensyjne. Redukcja masy ciała o 5 kg wiąże się z obniżeniem ciśnienia tętniczego o 4,4/3,6 mm Hg.
  • Odpowiednia dieta – Wizyta u dietetyka pozwoli na ustalenie planu dietetycznego opartego o deficyt kaloryczny i odpowiednio dobrane produkty spożywcze co przyczyni się do uzyskania lepszych efektów podczas redukcji masy ciała. Zalecaną dietą jest dieta DASH – z obniżoną zawartością soli. Dieta osób z nadciśnieniem tętniczym powinna zawierać nie więcej niż 5g soli kuchennej/dobę. Nie należy dosalać potraw, ani jeść produktów wysoko przetworzonych i konserwowanych związkami sodu.
  • Ograniczenie alkoholu – Alkohol sprzyja występowaniu chorób sercowo-naczyniowych oraz osłabia efekt leków obniżających ciśnienie krwi
  • Zaprzestanie palenia – Każdy wypalony papieros skutkuje istotnym wzrostem ciśnienia tętniczego. Palenie jest jednym z głównych czynników sprzyjających występowaniu chorób sercowo-naczyniowych.
  • Regularna aktywność fizyczna – Intensywność i forma wykonywanych ćwiczeń jest kwestią indywidualną, zależną również od wyjściowej masy ciała pacjenta. Regularna aktywność może obniżyć CT o 2 do nawet 11 mm Hg. Najlepsze efekty uzyskuje się podczas aktywności wytrzymałościowej (np. szybki marsz, bieganie, jazda na rowerze, pływanie) – zaleca się minimum 30 minut wysiłku o umiarkowanej intensywności 5-7 razy w tyg. i stopniowo wydłużać czas do 300 minut tygodniowo. Aktywnością uzupełniającą 2-3 razy w tyg. mogą być ćwiczenia oporowe (wpływające na rozwój siły mięśniowej, np. przysiady).

Jaka dieta przy nadciśnieniu tętniczym – co jeść, a czego unikać?

  • Warzywa – Zjadaj duże ilości warzyw (4-5 porcji dziennie), szczególnie surowych i bogatych w potas (np. pomidory). Polecane są również buraki czerwone – zawierają naturalne związki azotowe, które rozszerzają naczynia krwionośne, a w efekcie obniżają ciśnienie krwi.
  • Owoce – Najbardziej polecane są owoce jagodowe (szczególnie maliny, jagody i truskawki) – mają dużo błonnika pokarmowego i antyoksydantów.
  • Produkty zbożowe – Wybieraj te z pełnego przemiału – ciemne makarony, ryże czy pieczywo w przeciwieństwie do jasnych odpowiedników zawierają dużo błonnika, składników mineralnych i witamin z grupy B.
  • Ryby – Najbardziej polecane są tłuste ryby morskie – pstrąg, tuńczyk, dziki łosoś, śledź, makrela, szproty –  zawierają znaczne ilości kwasów omega-3, które pozytywnie wpływają na obniżenie ciśnienia tętniczego.
Unikaj soli, słodkich napoi, pasztetów i kiełbas
  • Mleko i nabiał – Należy wybierać nabiał o niskiej zawartości soli – dobrym wyborem będzie biały twaróg, a zdecydowanie złym – feta i sery pleśniowe.
  • Jajka i tłuszcze – Warto do diety włączyć jajka (najlepiej na miękko), ponieważ zawarte w nich naturalne związki mają korzystny wpływ na serce. Z tłuszczy należy wybierać te roślinne – awokado, oliwa z oliwek, olej z czarnuszki czy z wiesiołka dodawane na zimno do sałatek, makaronów, pieczywa. Całkowicie natomiast eliminujemy smażenie – zamieniamy je na pieczenie lub gotowanie na parze.
  • Nasiona i orzechy – Warto włączyć do codziennej diety kilka orzechów włoskich oraz siemię lniane.  
  • Kawa – możesz ją pić. Nie ma dowodów na to, że regularne picie kawy zwiększa ryzyko wystąpienia NT lub podnosi ciśnienie krwi. Unikaj natomiast napojów energetycznych i słodkich napojów typu cola.
  • Mięso – Nie zaleca się spożywanie dużych ilości mięsa, szczególnie czerwonego i przetworów mięsnych (szynki, kiełbasy, pasztety) – zawierają znaczne ilości tłuszczu zwierzęcego, a produkty przetworzone – soli.
  • Ogranicz sól oraz zamień sól kuchenną (zawierającą chlorek sodu) na sól z obniżoną zawartością sodu i dodatkiem potasu.
  • Uważaj, jaką pijesz wodę. Zaleca się wybór wody o obniżonej zawartości sodu.
  • Unikaj produktów zawierających lukrecję i syrop glukozowo-fruktozowy (czytaj etykiety, ponieważ producenci żywności dodają do wielu produktów ten słodzik, np. do jogurtów, deserów, słodyczy, napojów).

dr n. o zdr. Katarzyna Różycka

Dietetyk kliniczny z Centrum Medycznego CMP