Jak mądrze stosować antybiotyki u dzieci – pediatra z CMP Wilanów o racjonalnej antybiotykoterapii

Jak mądrze stosować antybiotyki u dzieci – pediatra z CMP Wilanów o racjonalnej antybiotykoterapii

Antybiotyki zapobiegają poważnym chorobom zakaźnym lub leczą je i łagodzą ich konsekwencje. Ich niezwykła skuteczność i przypuszczalne bezpieczeństwo doprowadziły do powszechnego stosowania, często bez wyraźnej potrzeby. Głębokie przekonanie o skuteczności antybiotyków powoduje, że i lekarze przeceniają możliwości tych leków.


 Antybiotyki – kiedy są potrzebne?

Przede wszystkim należy pamiętać, że małe dzieci częściej chorują, średnio jest to 10-12 infekcji w roku, w większości o etiologii wirusowej. Do najczęstszych chorób, które wymagają zastosowania antybiotyku u dzieci leczonych ambulatoryjnie, należą:

  • ostre zapalenie ucha środkowego,
  • paciorkowcowe zapalenie gardła i migdałków,
  • zapalenie zatok przynosowych,
  • zapalenie płuc,
  • zapalenie pęcherza moczowego,
  • ostre zapalenie skóry i tkanki podskórnej,
  • liszajec,
  • zakażenia przenoszone drogą płciową.

Zielony katar u dziecka- czy to czas na antybiotyk?

W codziennej praktyce spotykam się z przekonaniem rodziców, że zielony katar to czas na antybiotyk. Absolutnie nie! Zabarwienie wydzieliny nie rożnicuje pomiędzy infekcją wirusową a bakteryjną. Można mieć zieloną wydzielinę przy infekcji wirusowej. W takiej sytuacji podanie antybiotyku jest bezcelowe.

Czosnek – naturalny sposób na walkę z infekcjami?

Rodzicom, którzy chcą w naturalny sposób walczyć z infekcjami nie wymagającymi sięgania po  leki często zalecam czosnek. Świeży sok czosnkowy wykazuje silną aktywność przeciwdrobnoustrojową, będącą wynikiem reakcji tiosulfinianów z grupami sulfhydrylowymi enzymów oksydoredukcyjnych patogenu.

Najaktywniejszym związkiem okazała się allicyna, która specyficznie hamowała enzymy bakteryjne szlaku acetylo-CoA. Stwierdzono także jej synergistyczne działanie ze streptomycyną i chloramfenikolem.

Liofilizowany wodny wyciąg z czosnku działał bakteriostatyczne, m.in. na szczepy Streptococcus pneumoniae, Streptococcus viridans, Staphylococcus aureus i Staphylococcus epidemidis. Sądzi się, że większość szczepów bakterii nie jest w stanie wytworzyć oporności na allicynę, której silna aktywność przeciwbakteryjna jest wynikiem wysokiej reaktywności z grupami tiolowymi enzymów, właściwości antyoksydacyjnych, a także łatwej penetracji błony komórkowej, nie powodując przy tym uszkodzenia, fuzji lub agregacji komórek. Twierdzi się, że wytworzenie oporności na antybiotyki beta-laktamowe jest 1000 razy łatwiejsze niż na allicynę. Znane są też inne dobroczynne skutki spożywania tej popularnej rośliny.


Narodowy Program Ochrony Antybiotyków

W Polsce istnieje Narodowy Program Ochrony Antybiotyków, który publikuje rekomendacje dotyczące ich stosowania w różnych infekcjach bakteryjnych i powinien służyć za przewodnik zarówno dla lekarzy jak i dla rodziców.

W wielu sytuacjach postępowanie zgodne z rekomendacjami NPOA jest wystarczające, a w razie potrzeby możemy posiłkować się szybkimi wymazami z gardła lub innymi badaniami dodatkowymi.

Niezwykle ważna jest też współpraca pacjenta i rodzica przy stosowaniu antybiotyku. Istotny jest sposób podawania, odstęp czasowy pomiędzy dawkami i czas trwania całej kuracji. Przerywanie antybiotykoterapii bez uzasadnienia /np ujemny wynik posiewu/ zwiększa ryzyko oporności.


Niewłaściwe stosowanie antybiotyków

Ewolucja bakterii lekoopornych jest przykładem niezamierzonych konsekwencji nadużywania i/lub niewłaściwego stosowania antybiotyków. W ciągu ostatniego dziesięciolecia problem zmniejszonej i/lub braku wrażliwości drobnoustrojów na antybiotyki stał się na tyle istotny, że Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w raporcie z 2014 r. wskazała zjawisko antybiotykooporności jako jedno z najpoważniejszych globalnych zagrożeń dla zdrowia publicznego.

Zasady racjonalnej antybiotykoterapii obejmują:

  • skuteczność i bezpieczeństwo leczenia,
  • możliwie niski koszt,
  • wygodny sposób dawkowania
  • oraz jak najmniejsze ryzyko powstawania i szerzenia się oporności.

Ponadto coraz częstsze występowanie schorzeń rozpoczynających się w dzieciństwie, w tym astmy, alergii pokarmowych, otyłości i zespołu deficytu uwagi / nadpobudliwości (ADHD) ma związek z ekspozycją na antybiotyki w kluczowych okresach rozwojowych ze względu na ich wpływ na mikrobiom.

W praktyce lekarskiej bardzo często spotykamy się z presją ze strony rodziców/pacjentów na zastosowanie tego środka leczniczego mimo realnych braków wskazań do jego zastosowania. Niestety nawet jeśli lekarze są świadomi odpowiednich wskazań do stosowania antybiotyków to wg badań WHO mogą istnieć różnice między wiedzą a praktyką. Dlatego tak ważna jest edukacja pacjentów w tym zakresie. Szanujmy antybiotyki.


lek. Anna Gajek

pediatra w Centrum Medycznym CMP Wilanów

 

Zaira Aversa, Elizabeth J. Atkinson, Marissa J. Schafer, Regan N. Theiler, Walter A. Rocca, Martin J. Blaser, Nathan K. LeBrasseur. Association of Infant Antibiotic Exposure With Childhood Health Outcomes. Mayo Clinic Proceedings, 2020;

Use of antibiotics in children younger than two years in eight countries: a prospective cohort study Elizabeth T Rogawski , James A Platts-Mills , Jessica C Seidman, Sushil John, Mustafa Mahfuz, Manjeswori Ulak, Sanjaya K Shrestha, Sajid Bashir Soofi, Pablo Penataro Yori, Estomih Mduma, Erling Svensen, Tahmeed Ahmed, Aldo AM Lima, Zulfiqar A Bhutta, Margaret N Kosek, Dennis R Lang, Michael Gottlieb, Anita KM Zaidi, Gagandeep Kang, Pascal O Bessong, Eric R Houpt,  Richard L Guerrant

https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/artykuly-przegladowe/196186,zasady-racjonalnej-antybiotykoterapii

https://www.termedia.pl/Racjonalna-antybiotykoterapia-w-pytaniach-i-odpowiedziach,98,40458,0,0.html

https://www.mp.pl/artykuly/11524,leczenie-chorob-infekcyjnych-u-niemowlat-i-dzieci-w-warunkach-ambulatoryjnych-i-szpitalnych-wytyczne-dla-pediatrow

https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/77697,czosnek-ogrodowy

http://antybiotyki.edu.pl/pytania/pytania-dla-spoleczenstwa/

http://antybiotyki.edu.pl/wp-content/uploads/Rekomendacje/Rekomendacje2016.pdf