Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to choroba wirusowa przenoszona przez kleszcze, leczona wyłącznie objawowo. Przed zachorowaniem na KZM pomaga chronić unikanie narażenia na ukłucia przez kleszcze, jednak najskuteczniejszą metodą profilaktyki jest szczepienie, które zmniejsza ryzyko zachorowania oraz ciężkich powikłań neurologicznych. Sprawdź, dla kogo jest zalecana, ile dawek obejmuje schemat szczepienia, kiedy najlepiej rozpocząć ochronę i jakie działania niepożądane mogą wystąpić po szczepieniu.

Czy istnieje szczepionka na kleszcze

W potocznym języku często mówi się o „szczepionce na kleszcze”, ale to określenie jest uproszczeniem. Nie istnieje jedna szczepionka, która chroniłaby przed wszystkimi chorobami przenoszonymi przez kleszcze. Dostępna jest natomiast szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu, czyli przeciw KZM. Szczepionka KZM nie chroni przed boreliozą, anaplazmozą, babeszjozą ani innymi chorobami odkleszczowymi.

Dlatego nawet po szczepieniu nadal trzeba stosować repelenty, zakrywać ciało podczas pobytu na terenach zielonych, dokładnie oglądać skórę po spacerze i prawidłowo usuwać kleszcze. Jeśli chcesz najpierw dowiedzieć się, czym jest kleszczowe zapalenie mózgu, jakie daje objawy i jakie powikłania może powodować, przeczytaj nasz artykuł o objawach, zakażeniu i możliwych powikłaniach KZM.

Komu zaleca się szczepienie przeciw KZM

Szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu jest zalecane osobom bardziej narażonym na kontakt z kleszczami. Dotyczy to zarówno osób mieszkających lub przebywających na obszarach, gdzie KZM występuje częściej, jak i osób aktywnych zawodowo lub rekreacyjnie na świeżym powietrzu.

Szczepienie warto rozważyć, jeśli:

• często spacerujesz po lasach, parkach, łąkach lub terenach zielonych,
• pracujesz w lesie, rolnictwie, ogrodnictwie lub przy pracach terenowych,
• uprawiasz turystykę pieszą, rowerową, bieganie terenowe albo biwakowanie,
• zbierasz grzyby lub owoce leśne,
• masz działkę lub często przebywasz poza miastem,
• planujesz wakacje w regionie, gdzie KZM występuje częściej,
• chcesz ograniczyć ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i powikłań neurologicznych.

Szczepienie przeciw KZM może być stosowane u dorosłych oraz u dzieci po ukończeniu 1. roku życia, zgodnie z kwalifikacją lekarską i schematem właściwym dla wieku oraz charakterystyką konkretnej szczepionki.

Ile dawek szczepionki na kleszczowe zapalenie mózgu

Dostępne szczepionki na kleszczowe zapalenie mózgu zawierają inaktywowany wirus KZM. Oznacza to, że nie wywołują choroby, ale pobudzają układ odpornościowy do wytworzenia ochrony. Na rynku dostępne są preparaty w wersjach dla dzieci i dorosłych. Szczegółowy schemat zależy od konkretnej szczepionki, wieku pacjenta i zaleceń producenta.

Szczepienie podstawowe obejmuje zwykle 3 dawki. Najczęściej druga dawka podawana jest po 1–3 miesiącach od pierwszej, a trzecia po kilku miesiącach od drugiej (5-12 mies.). W sytuacjach, gdy potrzebna jest szybsza ochrona, lekarz może zalecić schemat przyspieszony zgodny z charakterystyką danego preparatu. W schemacie przyspieszonym szczególnie ważne jest przestrzeganie terminów kolejnych dawek, ponieważ odstępy mogą różnić się w zależności od zastosowanej szczepionki.

Aby utrzymać ochronę, potrzebne są dawki przypominające. Ogólnie przyjmuje się, że po szczepieniu podstawowym dawki przypominające podaje się co 3–5 lat, ale dokładny odstęp zależy od wieku pacjenta oraz konkretnej szczepionki. Dlatego przed szczepieniem warto skonsultować się z lekarzem, który dobierze właściwy schemat.

Czym jest przyspieszony schemat szczepienia

Przyspieszony schemat szczepienia przeciw KZM może być rozważany wtedy, gdy pacjent potrzebuje szybciej rozpocząć ochronę, np. przed wyjazdem, sezonem działkowym, biwakiem, obozem, wyprawą rowerową albo pracą w terenie. Jego celem jest szybsze uzyskanie odpowiedzi odpornościowej niż w schemacie standardowym.

Państwowy Zakład Higieny (PZH) wskazuje, że jeśli konieczne jest szybkie uodpornienie, druga dawka może zostać podana w okresie od 1 do 2 tygodni po pierwszej dawce (w zależności od zaleceń producenta konkretnego preparatu). Jednocześnie szczegółowy układ dawek zależy od zastosowanego preparatu, dlatego schemat przyspieszony powinien być ustalany podczas kwalifikacji medycznej, zgodnie z charakterystyką konkretnej szczepionki. Schemat przyspieszony nie oznacza rezygnacji z pełnego cyklu szczepienia. Aby utrzymać ochronę, konieczne jest dokończenie szczepienia podstawowego oraz przyjmowanie dawek przypominających w zalecanych odstępach.

Kiedy zaszczepić się na kleszczowe zapalenie mózgu

Najlepiej rozpocząć szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu zimą lub wczesną wiosną, aby zdążyć zbudować ochronę przed okresem największej aktywności kleszczy. Nie oznacza to jednak, że w innych miesiącach szczepienie nie ma sensu.

Jeśli sezon już trwa, nadal warto porozmawiać z medykiem o szczepieniu. Decyzję o kwalifikacji oraz rodzaju zastosowanego schematu dawkowania, dokładnych terminach kolejnych dawek podejmowana jest na podstawie narażenia na KZM, wieku pacjenta, stanu zdrowia i zastosowanego preparatu.

Szczepionka na KZM skutki uboczne i przeciwwskazania

Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu cechuje się wysoką skutecznością po pełnym cyklu szczepienia. PZH wskazuje, że skuteczność szczepienia przeciw KZM po podaniu 3 dawek szczepienia podstawowego wynosi powyżej 95%. Jak każda szczepionka, również szczepionka KZM może powodować działania niepożądane, które najczęściej są łagodne i przemijające.

Mogą obejmować:

• ból,
• zaczerwienienie,
• obrzęk
• tkliwość w miejscu wkłucia,
• przejściową gorączkę,
• osłabienie,
• ból głowy,
• bóle mięśni
• objawy grypopodobne.

Przeciwwskazaniem do szczepienia może być m.in. ciężka reakcja alergiczna po wcześniejszej dawce szczepionki, nasilona reakcja alergiczna na składniki preparatu albo ostra choroba przebiegająca z gorączką. W przypadku chorób przewlekłych, ciąży, obniżonej odporności lub wcześniejszych reakcji alergicznych decyzję o szczepieniu należy omówić z lekarzem. Kwalifikacja medyczna przed szczepieniem pozwala ocenić bezpieczeństwo podania szczepionki u konkretnego pacjenta.

Szczepienie przeciw KZM w Centrum Medycznym CMP

Jeśli często przebywasz na terenach zielonych, planujesz wakacje, wyjazd na działkę, biwak, wyprawę rowerową albo chcesz lepiej zadbać o profilaktykę chorób odkleszczowych, rozważ szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu.

W Centrum Medycznym CMP zapytaj o szczepienie przeciw KZM, kwalifikację medyczną oraz schemat dawek dopasowany do wieku, stanu zdrowia i planowanego terminu wyjazdu.

Szczepienie nie chroni przed wszystkimi chorobami przenoszonymi przez kleszcze, w tym przed boreliozą, dlatego nadal warto stosować odzież ochronną, repelenty, kontrolować ciało po powrocie z terenów zielonych i prawidłowo usuwać kleszcze.