Jak radzić sobie z nerwicą – leczenie i sposoby na lęk

Jak radzić sobie z nerwicą, gdy lęk zaczyna wpływać na codzienne funkcjonowanie? Pierwszym krokiem jest ustalenie, z jakim problemem mamy do czynienia. „Nerwica” to określenie potoczne, które obecnie bywa używane w odniesieniu do różnych zaburzeń lękowych. Pomoc może obejmować psychoterapię, w wybranych przypadkach farmakoterapię, a także działania wspierające, takie jak regularny sen, aktywność fizyczna czy techniki pomagające radzić sobie z napięciem.

Nerwica a zaburzenia lękowe

Określenie „nerwica” jest nadal powszechnie używane w języku codziennym, ale współczesne klasyfikacje diagnostyczne nie traktują jej jako jednego zaburzenia.

Dlatego pod potocznym określeniem „nerwica lękowa” mogą kryć się różne problemy, np.:

• zaburzenie lękowe uogólnione,
• zaburzenie paniczne,
• fobia społeczna,
• agorafobia,
• fobie specyficzne.

WHO opisuje zaburzenia lękowe jako stany, w których lęk lub obawy stają się nasilone, trudne do kontrolowania i zaczynają powodować wyraźne cierpienie albo utrudniać funkcjonowanie społeczne, rodzinne, zawodowe lub szkolne.

Jak radzić sobie z nerwicą

Nie ma jednej metody odpowiedniej dla wszystkich. Sposób postępowania zależy od rodzaju zaburzenia, nasilenia lęku, objawów fizycznych, wcześniejszego leczenia i potrzeb Pacjenta.

Najczęściej warto skupić się na kilku obszarach:

• rozpoznaniu problemu i wykluczeniu innych przyczyn niepokojących objawów,
• psychoterapii dobranej do rodzaju zaburzenia,
• farmakoterapii, jeśli istnieją wskazania,
• stopniowym ograniczaniu zachowań unikowych,
• codziennych działaniach wspierających regulację napięcia i ogólne zdrowie.

Samodzielne sposoby mogą pomagać przy łagodniejszych objawach, ale nasilony lub przewlekły lęk, który utrudnia pracę, naukę, relacje czy sen, warto omówić ze specjalistą.

Leczenie nerwicy – jakie metody są stosowane

Sposób leczenia zależy od rodzaju zaburzenia lękowego, nasilenia objawów oraz potrzeb. Jedną z podstawowych metod jest psychoterapia. Szczególnie dobrze przebadane są interwencje poznawczo-behawioralne (CBT), które pomagają rozpoznawać mechanizmy podtrzymujące lęk, zmieniać niekorzystne sposoby reagowania i stopniowo mierzyć się z sytuacjami wywołującymi niepokój. W zależności od sytuacji stosuje się również inne formy psychoterapii, a dobór metody warto omówić ze specjalistą.

Jak radzić sobie z lękiem na co dzień

Codzienne działania nie zastępują leczenia zaburzenia lękowego, ale mogą je wspierać. Wymienia się wśród działań wspierających m.in.:

• regularną aktywność fizyczną,
• utrzymywanie możliwie regularnego rytmu snu i posiłków,
• ograniczenie lub unikanie alkoholu,
• techniki relaksacyjne,
• ćwiczenia spokojnego oddychania,
• progresywną relaksację mięśni,
• praktykę mindfulness.

Nie trzeba wdrażać wszystkich zmian jednocześnie. W praktyce często bardziej pomocna jest jedna niewielka zmiana utrzymywana regularnie niż bardzo restrykcyjny plan porzucony po kilku dniach.

Co pomaga na nerwicę

Osoby szukające domowych sposobów na nerwicę często oczekują metody pozwalającej szybko zatrzymać lęk. W przypadku zaburzeń lękowych celem nie zawsze jest jednak natychmiastowe usunięcie każdej nieprzyjemnej emocji. Pomocne może być:

• rozpoznawanie sytuacji nasilających lęk,
• obserwowanie reakcji ciała bez natychmiastowego zakładania najgorszego scenariusza,
• ograniczanie zachowań polegających na ciągłym upewnianiu się lub unikaniu,
• wykonywanie spokojnych ćwiczeń oddechowych,
• stosowanie technik relaksacyjnych,
• utrzymywanie regularnego trybu dnia,
• pozostawanie w kontakcie z bliskimi,
• kontynuowanie terapii zgodnie z ustalonym planem.

Jak przerwać unikanie i oswajać lęk

Unikanie jest częstym elementem zaburzeń lękowych. Osoba może np. przestać korzystać z komunikacji miejskiej po ataku paniki, unikać wystąpień w obawie przed oceną albo rezygnować z miejsc, w których wcześniej pojawił się silny lęk. Takie zachowanie może przynosić krótkotrwałą ulgę, ale w wielu zaburzeniach lękowych utrwala przekonanie, że dana sytuacja jest niebezpieczna i że nie można sobie z nią poradzić.

Dlatego jednym z elementów CBT może być ekspozycja, czyli stopniowe i zaplanowane mierzenie się z sytuacjami, bodźcami lub doznaniami wywołującymi lęk. Ekspozycja nie oznacza zmuszania się do najbardziej przerażającej sytuacji bez przygotowania. Powinna być dostosowana do konkretnego problemu. Przy nasilonym lęku najlepiej planować ją wspólnie ze specjalistą.

Zmiana podejścia do lęku

Ciągłe kontrolowanie własnego samopoczucia i próby całkowitego wyeliminowania lęku mogą u części osób zwiększać skupienie na objawach. Jednym z możliwych kierunków pracy jest nauczenie się zauważania lęku bez automatycznego podporządkowywania mu wszystkich działań. Nie oznacza to biernego godzenia się z cierpieniem. Chodzi raczej o rozróżnienie:

„Odczuwam teraz lęk”

od:

„Skoro odczuwam lęk, muszę natychmiast uciec lub uniknąć tej sytuacji”.

Techniki mindfulness i inne strategie zarządzania stresem mogą pomagać w zmniejszaniu objawów lękowych i wspierają postępowanie.

Czy nerwica jest uleczalna

Zaburzenia lękowe można skutecznie leczyć. Dostępne są skuteczne metody psychologiczne i farmakologiczne.

U części osób objawy mogą znacznie się zmniejszyć lub ustąpić. U innych mogą okresowo powracać, np. w momentach dużego stresu. Celem leczenia może być nie tylko ograniczenie objawów, ale również poprawa funkcjonowania i większa swoboda działania mimo pojawiającego się niekiedy lęku.

Dlatego zamiast oceniać leczenie wyłącznie według tego, czy lęk „zniknął całkowicie”, warto również zwracać uwagę na to, czy Pacjent:

• rzadziej unika ważnych sytuacji,
• lepiej radzi sobie z napięciem,
• odzyskuje możliwość pracy, nauki i odpoczynku,
• wraca do relacji i aktywności, które wcześniej ograniczał lęk.

Ile trwa leczenie nerwicy

Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie „ile trwa leczenie nerwicy?”, ponieważ pod tym określeniem mogą kryć się różne zaburzenia. Czas terapii zależy m.in. od:

• rozpoznania,
• nasilenia objawów,
• czasu ich trwania,
• współistniejących trudności,
• wybranej metody leczenia,
• reakcji Pacjenta na terapię.

Objawy lęku a choroby somatyczne

Zaburzenia lękowe mogą dawać wyraźne objawy fizyczne. Wymienia się m.in.:

• kołatanie serca,
• drżenie,
• nadmierne pocenie się,
• nudności i dolegliwości brzuszne,
• napięcie,
• problemy ze snem.

Mogą pojawiać się również duszność, uczucie słabości czy zawroty głowy. Podobne objawy mogą jednak mieć przyczyny somatyczne.

Kiedy warto skorzystać z pomocy

Rozmowę z psychologiem, psychoterapeutą lub lekarzem warto rozważyć, jeśli:

• lęk utrzymuje się przez dłuższy czas,
• trudno nad nim zapanować,
• prowadzi do unikania coraz większej liczby sytuacji,
• utrudnia pracę, naukę lub relacje,
• wpływa na sen,
• pojawiają się częste ataki paniki,
• samodzielne sposoby nie przynoszą poprawy,
• objawy stają się coraz bardziej nasilone.

Psychiatra może dodatkowo ocenić wskazania do farmakoterapii i przeprowadzić diagnostykę różnicową. W ramach publicznej opieki zdrowotnej do lekarza psychiatry można zgłosić się bez skierowania.