Jakie badania powinien zrobić mężczyzna – lista badań profilaktycznych według wieku
Regularną ocenę stanu zdrowia warto wykonywać po to, by wszelkie nieprawidłowości wykrywać na etapie, gdy nie powodują jeszcze wyraźnych dolegliwości. Nie czekaj zatem, aż organizm zacznie upominać się o uwagę. Sprawdź, jakie badania profilaktyczne warto wykonywać u mężczyzn po 30., 40. i 50. roku życia.
W skrócie
- Zakres badań profilaktycznych u mężczyzny powinien być dopasowany do wieku, stanu zdrowia, stylu życia i obciążeń rodzinnych.
- Do podstawowej oceny zdrowia mogą należeć m.in. morfologia, glukoza, lipidogram, kreatynina z eGFR, TSH i badanie ogólne moczu.
- Po 40. i 50. roku życia większego znaczenia nabiera ocena ryzyka sercowo-naczyniowego oraz profilaktyka nowotworowa.
- Po 50. roku życia warto pamiętać m.in. o profilaktyce raka prostaty i raka jelita grubego, zgodnie z indywidualnym ryzykiem.
- Testosteron nie jest rutynowym badaniem przesiewowym dla każdego mężczyzny. Jego oznaczenie jest najbardziej zasadne przy objawach lub czynnikach ryzyka hipogonadyzmu.
Dlaczego mężczyźni powinni pamiętać o profilaktyce
Wiele przewlekłych chorób rozwija się przez długi czas bez charakterystycznych objawów. Dotyczy to m.in. nadciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych czy cukrzycy. Dobre samopoczucie nie oznacza, że istotne parametry zdrowotne są w normie.
Zdarza się również, że w natłoku codziennych spraw ignorujemy subtelne symptomy wysyłane przez organizm. Tłumaczymy je deficytem snu, zmęczeniem czy stresem. Właśnie z tego powodu warto w swoim kalendarzu zaplanować czas na wykonanie badań profilaktycznych.
Jakie podstawowe badania profilaktyczne należy wykonywać u mężczyzn
Zakres wykonywanych badań zawsze należy dopasować do konkretnej osoby, biorąc pod uwagę jej wyjściowy stan zdrowia czy obciążenia rodzinne. Do podstawowych elementów oceny stanu zdrowia należą badania, które pozwalają ocenić m.in. parametry krwi, gospodarkę węglowodanową i lipidową, pracę nerek czy tarczycy. Są nimi:
- morfologia krwi,
- glukoza,
- lipidogram,
- kreatynina i eGFR,
- TSH,
- badanie ogólne moczu*
*zgodnie z zakresem podstawowych badań w programie Moje Zdrowie
Jakie badania powinien zrobić mężczyzna po 30. roku życia
Po 30. roku życia warto przede wszystkim zadbać o regularną ocenę podstawowych czynników ryzyka zdrowotnego. Nie oznacza to jednak, że przekroczenie określonego wieku automatycznie wymaga wykonania konkretnego zestawu kilkunastu czy kilkudziesięciu badań.
Szczególnie istotna jest ocena ryzyka sercowo-naczyniowego. Podwyższone ciśnienie, nieprawidłowy lipidogram, cukrzyca, palenie tytoniu, otyłość i mała aktywność fizyczna zwiększają ryzyko chorób układu krążenia.
W związku z tym oprócz podstawowych badań laboratoryjnych wymienionych wcześniej warto wykonać m.in. pomiar ciśnienia tętniczego, a także kontrolować masę ciała i obwód talii.
Jakie badania powinien zrobić mężczyzna po 40. roku życia
Po 40. roku życia znaczenie profilaktyki rośnie, ponieważ wraz z wiekiem zwiększa się również ryzyko wielu chorób przewlekłych. Nie ma jednego uniwersalnego „pakietu 40-latka”, który każdy mężczyzna powinien wykonać. W tym wieku warto zwrócić szczególną uwagę na:
- ciśnienie tętnicze,
- lipidogram,
- gospodarkę węglowodanową,
- masę ciała i obwód talii,
- pracę nerek,
- prowadzony styl życia,
- historię rodzinną chorób sercowo-naczyniowych i nowotworów.
W zależności od wieku, indywidualnego ryzyka i wskazań wśród badań dla mężczyzn po 40. roku życia mogą pojawić się również oznaczenia związane z profilaktyką nowotworową. To dobry moment, aby nie ograniczać profilaktyki wyłącznie do badań laboratoryjnych. Zdrowie mężczyzny obejmuje także dopasowaną aktywność fizyczną, sposób żywienia, jakościowy i odpowiednio długi sen, a także dbałość o zdrowie psychiczne i seksualne.
Jakie badania należy zrobić u mężczyzny po 50. roku życia
Po 50. roku życia szczególnego znaczenia nabiera profilaktyka chorób sercowo-naczyniowych i nowotworów, co wynika z danych epidemiologicznych. Zakres badań powinien być ustalany indywidualnie, z uwzględnieniem wieku, historii rodzinnej i czynników ryzyka.
Oprócz badań zalecanych dla wcześniejszych etapów życia, warto rozważyć wykonanie oznaczenie PSA całkowitego – badania w kierunku raka prostaty. Decyzja o badaniu powinna uwzględniać indywidualne ryzyko oraz możliwe korzyści i ograniczenia wczesnej diagnostyki
Po 50. roku życia warto pamiętać także o profilaktyce raka jelita grubego. Jednym z badań przesiewowych jest kolonoskopia, która pozwala ocenić jelito grube i wykryć m.in. polipy oraz inne nieprawidłowości. U osób z obciążeniem rodzinnym badanie może być wskazane wcześniej, dlatego termin i częstotliwość kontroli warto ustalić indywidualnie
Profilaktyka nowotworowa
Profilaktyka nowotworów nie ogranicza się do badań laboratoryjnych. Ważne znaczenie mają również codzienne zachowania i nawyki, które służą ograniczeniu modyfikowalnych czynników ryzyka, tj. unikanie:
- palenia tytoniu,
- nadmiernego spożycia alkoholu,
- nadmiernej masy ciała
- bezruchu i niskiej aktywności fizycznej.
Czy u każdego mężczyzny należy badać testosteron
Narastające zmęczenie, spadek libido, sprawności seksualnej, masy mięśniowej czy trudności w regeneracji – takie objawy skłaniają wielu mężczyzn do tego, aby w ramach poszukiwania przyczyny problemu wykonać badanie testosteronu. Musimy jednak oddzielić profilaktykę zdrowotną od diagnostyki niedoboru testosteronu.
Oznaczenie testosteronu nie jest uniwersalnym badaniem przesiewowym, które należy wykonywać każdemu zdrowemu mężczyźnie bez względu na to, czy występują u niego objawy sugerujące jego nieprawidłowy poziom lub istotne czynniki ryzyka.
Europejskie wytyczne dotyczące hipogonadyzmu (stanu, gdy obserwuje się zmniejszone wydzielanie hormonów płciowych) zalecają oznaczanie testosteronu całkowitego rano, najlepiej między 7:00 a 10:00, na czczo.
W przypadku niskiego wyniku zaleca się jego powtórzenie w co najmniej dwóch oddzielnych oznaczeniach przed rozpoznaniem niedoboru i rozpoczęciem leczenia. W zależności od sytuacji klinicznej pomocne może być również oznaczenie testosteronu wolnego lub jego wyliczenie oraz LH i FSH, które pomagają różnicować przyczyny hipogonadyzmu.
Kiedy warto porozmawiać z lekarzem o badaniu testosteronu
Diagnostyka może być zasadna m.in. wtedy, gdy pojawiają się objawy sugerujące niedobór testosteronu, takie jak utrzymujące się obniżenie libido, zaburzenia erekcji, zmniejszenie energii czy inne objawy wskazujące na zaburzenia funkcji gonad.
Nie należy jednak interpretować pojedynczego wyniku testosteronu w oderwaniu od objawów. Poziom hormonu zmienia się w ciągu doby i może być zależny m.in. od pory pobrania, snu, stanu zdrowia i innych czynników.
Dlatego prawidłowa diagnostyka wymaga odpowiedniego przygotowania i interpretacji wyniku w kontekście klinicznym. W przypadku nieprawidłowych wyników hormonalnych, obniżonego libido, zaburzeń erekcji lub innych objawów sugerujących hipogonadyzm pomocna może być konsultacja andrologiczna.
Oznaczenie testosteronu można wykonać m.in. w ramach pakietu badań „Męska Moc” dostępnego w CMP. Sprawdź zakres pakietu i dowiedz się, jak przygotować się do badań.
U aktywnych fizycznie mężczyzn zakres badań można również dobrać mając na uwadze obciążenia treningowe i ogólną kondycję organizmu. Dostępny w CMP pakiet „Męska forma i sport”, obejmuje badania związane m.in. z gospodarką hormonalną, lipidową oraz metabolizmem.
Profilaktyka chorób to nie tylko badania
Badania laboratoryjne są ważnym elementem profilaktyki, ale nie zastąpią zdrowego stylu życia ani konsultacji lekarskiej, jeśli pojawiają się niepokojące objawy.
WHO podkreśla, że regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta, prawidłowa masa ciała, unikanie tytoniu i ograniczenie alkoholu należą do podstawowych działań zmniejszających ryzyko chorób niezakaźnych.
Jednocześnie warto regularnie kontrolować podstawowe parametry zdrowotne, korzystać z badań przesiewowych odpowiednich do wieku i ryzyka oraz konsultować z lekarzem objawy, które utrzymują się lub budzą nasz niepokój.