Mowa jest najważniejszym sposobem międzyludzkiej komunikacji. Bardzo często warunkuje nasze relacje towarzyskie i wpływa na jakość integracji społecznej. Wady wymowy mogą ograniczyć te możliwości i wpłynąć znacząco zarówno na nasze życie zawodowe, jak i prywatne. W niniejszym artykule przeanalizowane zostaną ewentualne przyczyny oraz dostępne metody terapii zaburzeń artykulacji.

Przyczyny wad wymowy

Wada wymowy może powstać na skutek rozmaitych czynników. Podstawowa klasyfikacja zakłada podział na endo – i egzogenne, czyli przyczyny wewnątrzpochodne i zewnątrzpochodne. Czynniki endogenne mają na ogół podłoże genetyczne, wśród najczęstszych można wymienić choroby powstałe na skutek mutacji genów lub zaburzenia w budowie chromosomów. Aparat artykulacyjny może także zostać uszkodzony w okresie płodowym, z powodu niedoboru witamin lub niektórych chorób matki, oraz w trakcie porodu, wskutek komplikacji okołoporodowych[1].

Do czynników wewnątrzpochodnych możemy zaliczyć także opóźnienia w rozwoju psychomotorycznym oraz uszkodzenia aparatu słuchowego. Zaburzenia artykulacji mogą mieć także swoje źródło w nieprawidłowej budowie narządów głosowo-artykulacyjnych. Wśród najpopularniejszych schorzeń powodujących wady wymowy, można wymienić: zbyt krótkie wędzidełko, rozszczep podniebienia, skrzywienie przegrody nosowej oraz szereg wad zgryzu, do których należą między innymi zgryz otwarty lub krzyżowy[2].

Endogenne przyczyny wad wymowy związane są ze środowiskiem oraz innymi czynnikami zewnętrznymi. Jak zauważa R. Milisen, problemy z artykulacją mogą mieć swoje źródło w nieprawidłowym kształtowaniu się interakcji między dzieckiem i otoczeniem, jeszcze w okresie przedwerbalnym. Badacz twierdzi, że nabycie przez dziecko umiejętności manipulacji otoczeniem przez wykorzystanie płaczu, warunkuje dalszy prawidłowy rozwój aparatu mowy i zdolności komunikacyjnych[3].

Problemy z wymową mogą pojawić się także jako skutek zaniedbań na etapie werbalnym. Występują, gdy otoczenie dziecka nie wzmacnia wskaźników jego potrzeb. Równie ważne jest dostarczanie najmłodszym odpowiednich dźwięków i stosowanie selektywnego wzmacniania mowy. Krótko mówiąc, wady wymowy pojawiają się na skutek zaburzonej komunikacji z otoczeniem[4].

Leczenie wad wymowy

Leczenie wad wymowy powinno zostać poprzedzone odpowiednią diagnostyką dolegliwości. Diagnoza umożliwi dotarcie do przyczyn zaburzeń artykulacji. Problemy logopedyczne mogą więc być leczone w oparciu o terapię przyczynowo - objawową. Odpowiednio przeprowadzona klasyfikacja wad wymowy pozwala na wprowadzenie leczenia, które nie tylko zamaskuje objawy, ale także trwale wyeliminuje ich przyczynę. Kompleksowe leczenie może obejmować także konsultację z ortodontą w celu wyleczenia wady zgryzu lub terapię czynności prymarnych[5]. W przypadku stwierdzenia wad wymowy lub trudności w pisaniu i czytaniu, należy udać się do wykwalifikowanego terapeuty. W klinice CMP prowadzone jest pełne leczenie, obejmujące zarówno rozpoznanie, jak i późniejszą terapię.

Umiejętności i zdolności komunikacyjne mają znaczący wpływ na nasze życie w każdym wieku. Należy zadbać zatem o odpowiedni rozwój aparatu mowy od najmłodszych lat życia dziecka, tak aby ewentualne nieprawidłowości zostały jak najszybciej usunięte i nie doprowadziły do trwałych zaburzeń w relacjach interpersonalnych.

[1] U. Kurek, Przyczyny wad mowy, https://zlobki.lublin.eu/app/uploads/2020/06/4-przyczyny-wady-wymowy-przyczyny.pdf (data dostępu 28.03.2022)

[2] Ibidem

[3] A. Nowak, Przyczyny dyslalii, „Logopeda”, 2007, nr. 2

[4] Ibidem

[5] D. Pluta-Wojciechowska, Procedura terapii wad wymowy w analizie poznawczej, w: Studia pragmalingwistyczne. Rocznik Instytutu Polinistyki Stosowanej Wydziału Polonistyki UW, J. Porayski-Pomsta, Warszawa 2016