Częstość występowania próchnicy wśród dzieci i młodzieży nie maleje, a co za tym idzie - Polska nie spełnia założeń WHO, które mówią o wprowadzeniu działań mających na celu systematyczne zmniejszanie zapadalności na próchnicę.

Występowanie próchnicy w Polsce

Próchnica pojawia się już na bardzo wczesnym etapie rozwoju dziecka - stwierdzana jest już u dzieci chodzących do żłobka. Problem występuje u ok. 40% najmłodszych dzieci i pogłębia się wraz z wiekiem, dochodząc aż do 93% u młodzieży do 18 roku życia.

Wyniki badań przeprowadzonych w ramach programu "Chroń Dziecięce Uśmiechy" nie wywołują uśmiechu na twarzach, a wręcz budzą smutek i zaniepokojenie. W ramach programu przebadano 25 0000 dzieci w wieku 6-12 lat z 74 szkół podstawowych. Stan zębów polskich dzieci jest alarmujący.

Podsumowanie programu "Chroń Dziecięce Uśmiechy":

•       76% dzieci ma próchnicę zębów
•       średnio każde dziecko ma 3 zęby z próchnicą
•       38% dzieci ma 4 lub więcej zębów z próchnicą
•       problem próchnicy w większym stopniu dotyczy zębów mlecznych
•       75% dzieci szczotkuje zęby co najmniej dwa razy dziennie
•       2 minuty - tyle mniej więcej wynosi średni czas szczotkowania zębów badanych dzieci
•       87% dzieci odwiedza dentystów co najmniej raz w roku
•       13% dzieci nie odwiedza gabinetów dentystycznych w ogóle
•       2-3 razy w roku, średnio tyle razy rodzice wymieniają szczoteczki do zębów swoim dzieciom
•       prawie połowa dzieci używa po posiłku dodatkowych akcesoriów do higieny jamy ustnej
•       32% stosuje gumy do żucia po posiłkach
•       24% używa płynu do płukania jamy ustnej
•       9% korzysta z nici dentystycznych

Co sprzyja rozwojowi próchnicy?

Główne przyczyny próchnicy zębów u dzieci i młodzieży to nieprawidłowa higiena jamy ustnej, zbyt rzadkie lub niedokładne szczotkowanie zębów, a także nieprawidłowe nawyki żywieniowe.

Wielu rodziców wciąż bagatelizuje problem popsutych zębów mlecznych, argumentując swoje podejście tym, że mleczaki niedługo wypadną.

Tymczasem niezmiernie ważna jest dbałość o pierwsze zęby dziecka, ponieważ kolonizacja jamy ustnej przez chorobotwórcza bakterie może być czynnikiem ryzyka próchnicy zębów stałych.

Ważne jest również to, co znajduje się w naszej codziennej diecie – produkty spożywcze mogą zarówno hamować, jak i nasilać rozwój próchnicy.

Jak uniknąć próchnicy? Co jeść, aby zapobiec psuciu się zębów?

Powszechnie wiemy, że zjadanie dużych ilości słodkich produktów nie jest czymś zdrowym i może prowadzić do rozwoju wielu chorób w tym próchnicy.

To właśnie cukier stanowi dobrą pożywkę dla bakterii rozwijających się na powierzchni zęba.

Ważne jest to, jak często zjadamy produkty bogate w cukier, ich konsystencja oraz czas kontaktu tych cukrów z powierzchnią zęba.

Istotne jest również utrzymanie prawidłowego pH jamy ustnej. Niekorzystnym zjawiskiem jest nadmierne obniżenie pH, do którego może prowadzić m.in. nadmierne spożycie słodkich produktów, a także owoców, soków owocowych czy wina. Kwaśne środowisko (zbyt niskie pH) sprzyja demineralizacji tkanki zęba i rozwoju próchnicy.

U osób dorosłych dodatkowym czynnikiem ryzyka próchnicy są choroby związane z zaburzeniami metabolicznymi czy immunologicznymi. Szczególnie niekorzystny wpływ ma cukrzyca, choroby serca, osteoporoza, obniżenie odporności czy zaburzenie mikrobioty jelitowej.

Do rozwoju próchnicy może również dochodzić w przypadku upośledzenia wytwarzania śliny (działa przeciwbakteryjnie i chroni przed niszczeniem płytki nazębnej) w zespole Sjögrena, a także po radioterapii okolic głowy i szyi.

Niekorzystny wpływ mają również niektóre leki (obniżające ciśnienie krwi, antydepresyjne) oraz pastylki na ból gardła, syropy na kaszel, preparaty witaminowe do ssania.

 Co jeść, a czego unikać, aby nie mieć próchnicy

• Ogranicz do minimum słodycze, przekąski i napoje zawierające węglowodany (szczególnie niebezpieczna jest sacharoza). Częste zjadanie słodyczy prowadzi do nadmiernej produkcji kwasów przez bakterie znajdujące się na płytce nazębnej, co skutkuje osłabieniem, demineralizacją zębów i narażeniem ich na rozwój próchnicy.
• Ogranicz produkty i napoje o odczynie kwaśnym, m.in.: soki owocowe, napoje energetyzujące, napoje typu cola, wino, owoce cytrusowe, pikle.
• Uważaj na słone i słodkie przekąski o kleistej konsystencji – zrezygnuj z chipsów, ciastek, krakersów.
• Nie jedz ani nie pij niczego poza wodą po wieczornym szczotkowaniu zębów.
• Zjadaj produkty mało przetworzone, zawierające duże ilości błonnika pokarmowego, wymagające gryzienia i rozdrabniania – surowe twarde warzywa i owoce (marchewki, jabłka), produkty zbożowe pełnoziarniste, nasiona, pestki.
• Zjadaj naturalne niesłodzone produkty mleczne – wykazują ochronne działanie na zęby.
• Pij dużo wody, a kawę i herbatę spożywaj bez dodatku cukru.
• Jeśli dziecko potrzebuje napojenia w trakcie nocy, jedynym płynem powinna być woda – nie podawaj dziecku słodzonej herbaty, kompotu czy soków.
• Przyjmuj probiotyki – skutecznie hamują rozwój bakterii próchnicotwórczych.
• Zjadaj tylko bezcukrowe gumy do żucia.

mgr Katarzyna Różycka

dietetyk kliniczny w Centrum Medycznym CMP Piaseczno