Palenie papierosów a zdrowie – pulmonolog z Centrum Medycznego CMP radzi

Palenie papierosów a zdrowie – pulmonolog z Centrum Medycznego CMP radzi

Historia palenia papierosów datowana jest na 5000 lat p.n.e. i wzięła swoje początki od szamańskich rytuałów, by następnie w związku z podbojem Ameryki zawładnąć nałogami Europejczyków. W przebiegu wieków moda na palenie zmieniała się. W 1634 r. car Romanow wydał absolutny zakaz palenia tytoniu. Za nieprzestrzeganie zakazu, za pierwszym razem groziła chłosta w gołe pięty, za drugim – obcięcie nosa, po raz trzeci – kara śmierci.
W XX w. palenie tytoniu było powszechne. Palono w szkołach, gabinetach lekarskich, budynkach użyteczności publicznej… Dzisiejsze lata w związku z rozwojem wiedzy oraz świadomości zdrowotnej przyniosły odwrócenie tego trendu.


Osiągnięcia cywilizacyjne oraz współczesny styl życia są przyczyna wielu chorób układu oddechowego (i nie tylko).
Żyjemy w trudnych czasach. Zanieczyszczenie powietrza, wszechobecny smog – spowodowane działalnością przemysłową, transportem, zanieczyszczeniami wywołanymi poprzez ogrzewanie gospodarstw domowych. Zły stan powietrza wpływa niekorzystnie na zdrowie ludzi.
Substancje wpływające na zanieczyszczenie środowiska to: dwutlenek siarki, tlenki azotu, pyły przemysłowe (z największym udziałem węgla), lotne związki organiczne (gł. węglowodory), tlenek węgla, dwutlenek węgla, ozon troposferyczny, ołów.

Niestety duża część społeczeństwa nie potrafi obiektywnie ocenić szkodliwych realiów życia i na domiar złego paląc papierosy, sami zatruwają i niszczą własny organizm. Szacuje się, że w papierosach znajduje się ponad 4000 związków chemicznych, z których aż 40 to substancje rakotwórcze. W składzie papierosów są między innymi:

  • nikotyna – silny alkaloid o działaniu trującym i uzależniającym,
  • tlenek węgla – nazywany również czadem,
  • aceton – jego wpływ na organizm to np. rozpuszczanie tkanki łącznej,
  • cyjanowodór – niegdyś stosowany do ludobójstwa,
  • substancje smoliste – o działaniu rakotwórczym,
  • polon – ma działanie radioaktywne,
  • arsen –substancja trująca,
  • formaldehyd – składnik do konserwacji preparatów biologicznych,
  • chlorek winylu – stosowany w produkcji plastiku.

W Polsce pali 8 mln Polaków i Polek – 24 proc. mężczyzn i 18 proc. kobiet. Wśród młodzieży (41% uczniów pali papierosy), przy czym uczennice palą 2,5-krotnie częściej niż uczniowie.

Na całym świecie z powodu palenia umiera ok. 3.5 mln ludzi rocznie, czyli co 10-12 sek. umiera 1 osoba.


Często „przygoda” z paleniem rozpoczyna się już od momentu poczęcia. Okazuje się, że 30% palaczek nawet gdy okaże się, że są w ciąży nie potraf zrezygnować z tego zgubnego nałogu. „Mały palacz” już na starcie do życia jest narażony na niedożywienie i niedotlenienie- otrzymuje ok 25% tlenu mniej. Paląca ciężarna ponad to narażona jest na poronienie lub przedwczesny poród. Dzieci palących rodziców statystycznie mają o 200- 300 gramów niższa masę urodzeniowa w porównaniu z niepalącymi rodzicami.
Toksyczne substancje zawarte w dymie tytoniowym przenikają przez łożysko do płodu, a po urodzeniu niemowlę wchłania je z mlekiem matki oraz przez płuca, wdychając dym. Dzieci palących rodziców częściej zapadają na choroby wieku dziecięcego, cierpią na zaburzenia układu sercowo-naczyniowego czy oddechowego.
Zachowania prozdrowotne i zdrowy tryb życia w okresie dziecięcym oraz dojrzewania wpływają na stan zdrowia w przyszłości. Palenie tytoniu to bomba z opóźnionym zapłonem.
Skutki palenia papierosów najbardziej odczuwają osoby, które zaczęły palić w młodości.


Oddychanie

Wdychane powietrze przechodząc przez drogi oddechowe zostaje oczyszczone z kurzu, bakterii i innych drobnych zanieczyszczeń, nawilżone i ogrzane. Na powierzchni dróg oddechowych znajdują się komórki migawkowe, wyposażone w rzęski, które przesuwają śluz (wraz z zanieczyszczeniami) w stronę gardła, gdzie zostaje on odkrztuszony lub połknięty.
W błonie śluzowej tchawicy mieszczą się również naczynia włosowate, ogrzewające wdychane powietrze oraz limfocyty i komórki plazmatyczne, produkujące immunoglobuliny IgA, które chronią nas przed infekcjami. Na końcu dróg oddechowych znajdują się pęcherzyki płucne oplecione siecią naczyń krwionośnych tworząc barierę włośniczkowo-pęcherzykową poprzez którą tlen dyfunduje do opływającej pęcherzyk krwi, a do światła pęcherzyka dostaje się dwutlenek węgla. Liczba pęcherzyków płucnych wynosi ok. 300 -500 milionów, a ich powierzchnia oddechowa to ok. 90 m².

Dym tytoniowy powoduje podrażnienie i uszkodzenie komórek nabłonka oddechowego oraz upośledzenie transportu śluzowo-rzęskowego. Przez to zmniejsza się oczyszczanie drzewa oskrzelowego a zwiększa ryzyko zakażeń. Spowodowane dymem tytoniowym zmiany w nabłonku górnych i dolnych dróg oddechowych ułatwiają kolonizację bakterii. Osoby palące są znacznie bardziej narażone na zap. oskrzeli, płuc, astmę oskrzelową, grypę czy nawet gruźlicę i nowotwory. Działanie dymu tytoniowego powoduje także zmiany zapalne okołooskrzelowe, prowadzące do włóknienia. POCHP czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc to choroba palaczy a jedyny sposób powstrzymania postępu choroby to zaprzestanie palenia tytoniu.
WHO w swoich rekomendacjach przestrzega palaczy przed ryzykiem ciężkiego przechodzenia COVID-19


Palenie bierne

Niestety, bierne wdychanie dymu tytoniowego przez osoby znajdujące się w otoczeniu palacza jest tak samo lub nawet bardziej niebezpieczne dla zdrowia niż palenie czynne. Badania wykazały, że boczny strumień dymu tytoniowego zawiera od 5 do 15 razy więcej tlenku węgla i od 2 do 20 razy więcej nikotyny niż dym wdychany przez palaczy. U osób narażonych na palenie bierna może dojść do rozwoju takich samych chorób jak w przypadku palenia czynnego.


E-papierosy i ich wpływ na zdrowie

E- papierosy miały zastąpić palenie tradycyjne jako te zdrowsze, bezpieczniejsze i mniej rujnujące organizm ludzki. Wykonano na ten temat wiele badań i na tej podstawie można stwierdzić, że:

  • e-papierosy są mniej szkodliwe od papierosów tradycyjnych, ale też zawierają substancje toksyczne: nikotyna, acetaldehyd, aceton, akroleina i formaldehyd,
  • nikotyna może przyczynić się do rozwoju uzależnienia,
  • zawierają 3 związki o działaniu rakotwórczym,
  • palenie e-papierosów ma negatywny wpływ na układ oddechowy oraz rozwój mózgu,
  • stanowią nieco mniejsze zagrożenia dla palaczy biernych.

Palenie zarówno tytoniu jak i e-papierosów to choroba. Dajmy sobie i swoim bliskim szanse. Spróbujmy wyzdrowieć!


lek. Leszek Olchowik

pulmonolog, alergolog, pediatra z Centrum Medycznego CMP