Nyktometria

Nyktometria

Siatkówka to wewnętrzna część oka, porównywana do światłoczułej kliszy w aparacie fotograficznym (rzecz trochę zapomniane w dobie fotografii cyfrowej ;-)) jest odbiornikiem światła. Zbudowana jest z dwóch rodzajów komórek światłoczułych: czopków i pręcików połączonych za pomocą nerwów z mózgiem. Czopki mają względnie niską czułość, a więc odbierają silne światło dzienne. Ich maksymalne zagęszczenie występuje w dołku środkowym. Jeśli obraz obserwowanego przedmiotu znajdzie się dokładnie w tym obszarze siatkówki uzyskujemy wtedy najlepsza zdolność rozdzielczą. Są więc one odpowiedzialne za postrzeganie szczegółów, a więc zdolność czytania, ropoznawania twarzy czy odczytywania godziny. Wraz ze spadkiem natężenia światła wpadającego do oka rośnie średnica źrenicy (porównywanej z kolei do przesłony w aparacie fotograficznym). W momencie, gdy czułość czopków jest niewystarczająca do prowadzenia obserwacji, mimo dużych wymiarów źrenicy, funkcję receptorów przejmują pręciki (ich czułość jest bowiem około 100 razy większa od czopków). Pręciki znajdują się poza dołkiem środkowym, ich zagęszczenie rośnie w kierunku obwodu siatkówki (dlatego widzenie nocne nazywamy widzeniem peryferyjnym).

W siatkówce znajduje się około 130 milionów pręcików i 7 milionów czopków. Pręciki odpowiadają za postrzeganie kształtów i ruchu. Umożliwiają one czarno-białe widzenie przy słabym oświetleniu. Widzenie to nazywamy skotopowym czyli nocnym. Mniejsza rozdzielczość widzianego obrazu wiąże się z tym, że sygnały z wielu pręcików są zbierane i wspólnie wzmacniane przez pojedyncze pośrednie komórki nerwowe. Pręciki mają też dużą czułość w wykrywaniu poruszających się obiektów, co umożliwia tzw. „zauważanie kątem oka”.

Nyktometria/kontrastometria to badanie oceniające zdolność ludzkiego oka do widzenia w ciemności, a także po nagłym olśnieniu. W praktyce wykonywane jest ono w celu ustalenia zdolności do prowadzenia pojazdów w warunkach nocnych. Pojęcie kontrastu opisuje róznicę jasności dwóch najczęściej leżących obok siebie obszarów. Czarny optotyp na białym tle cechuje duży kontrast. Układ czarny optotyp – szare tło charakteryzuje się mniejszym kontrastem. Czułość kontrastowa oka rośnie w miare zdolności do rozpoznawania obszarów leżących obok siebie o coraz to mniejszej różnicy jasności. Badanie takie polega najczęściej na prezentacji optotypu na tle o różnym poziomie jasności. Badanie czułości kontrastowej oka powino być przeprowadzone w warunkach zarówno bez olśnienia, jak i z olśnieniem. Olśnienie symuluje sytuację, jaka występuje w chwile po minięciu pojazdu nadjeżdżającego z naprzeciwka.

W Centum Medycznym CMP używany jest kontrastometr-nyktometr BA-4 firmy OPTOtech Medical. Badanie wykonujemy u osób wykonujących badania kwalifikacyjne na prawo jazdy, w celu oceny postrzegania barwy czerwonej, oraz badania czasu readaptacji po olśnieniu, a także badanie krótkowzroczności nocnej,

Zasada badania:
Urządzenie wyświetla tzw. pierścienie Landoldt’a o stałej wielkości, losowo w ośmiu położeniach. Wokół pierścienia Landoldt’a wyświetlany jest pierścień z ośmiu zielonych diod świecących. Zadaniem pacjenta jest takie ustawienie zielonego pierścienia, aby odpowiadał on przerwie w pierścieniu Landoldt’a.

Badanie wykonywane jest również w celu identyfikacji, dokumentacji i kontroli przezierności soczewki, chorób rogówki, przezierności ciała szklistego, nieprawidłowości w wydzielaniu płynu łzowego, chorób siatkówki, chorób nerwu wzrokowego, badania przed i pooperacyjne, określanie szybkości readaptacji w chorobach nerwu wzrokowego i siatkówki.

Przebieg badania kwalifikacyjnego na prawo jazdy:
1.Pomiar czułości kontrastowej bez olśnienia (pierścień Landoldt’a wyświetlany na białym tle o kontraście zależnym od rodzaju badania -1:5, lub 1:2,7).
2. Pomiar czułości kontrastowej z olśnieniem (pierścień Landoldt’a wyświetlany na białym tle o odpowiednim kontraście z dodatkowym źródłem światła oślepiającym pacjenta).
3. Badanie widzenia barwy czerwonej (pierścień Landoldt’a wyświetlany na czerwonym tle). Jeżeli pacjent nie przeszedł pomyślnie testów wymienionych w punktach 1 i 2, urządzenie przeprowadza dodatkowo testy na krótkowzroczność nocną (myopia test) opisane w punkcie 4 i 5, natomiast negatywny wynik testu wymienionego w punkcie 3 kwalifikuje pacjenta do badania anomaloskopowego.
4. Badanie na krótkowzroczność nocną bez olśnienia (urządzenie dokłada -1D w tor optyczny).
5. Badanie na krótkowzroczność nocną z olśnienieniem (urządzenie dokłada -1D w tor optyczny).
(opracowane m.in na podstawie: Andrzej Śmigacz Badania kierowców – kontrastometria, Expert Medyczny 3/2002 – Specjalistyczne Czasopismo Dla Placówek Medycznych).